Website đang trong quá trình xây dựng và thử nghiệm

Tăng tuổi nghỉ hưu: Đảm bảo bình đẳng trong chính sách

Thứ bảy, 10/02/2018 | 07:45 GMT+7

Tăng tuổi nghỉ hưu: Đảm bảo bình đẳng trong chính sách

Việt Nam đang trong quá trình già hóa dân số. Tuy nhiên, lại có không ít lao động tuổi cao nhưng nhiều kinh nghiệm trong một số lĩnh vực và vẫn đủ sức khỏe làm việc. Điều này đòi hỏi phải sớm có chính sách thích hợp để tận dụng lợi thế này, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội và đảm bảo bình đẳng tuổi nghỉ hưu cũng như bình đẳng giữa các chính sách an sinh xã hội trong tương lai…

Khoảng cách giới còn xa

Cũng như nhiều quốc gia khác, một trong những quyền thiết yếu của NLĐ Việt Nam là được làm việc và nghỉ ngơi. Điều này đã được khẳng định trong Hiến pháp và hệ thống pháp luật lao động với các quy định như: NLĐ có quyền làm việc, tự do lựa chọn việc làm, nghề nghiệp, học nghề, nâng cao trình độ nghề nghiệp và không bị phân biệt đối xử; Nhà nước bảo đảm quyền làm việc bình đẳng của lao động nữ. Như vậy, xét về phương diện bình đẳng giới, nam và nữ phải có quyền nghỉ hưu ở độ tuổi như nhau.

Thế nhưng, Bộ luật Lao động 2012 lại quy định, tuổi nghỉ hưu của lao động nữ thấp hơn lao động nam là 5 năm. Điều này có thể dẫn đến sự phân biệt đối xử đối với lao động nữ, ngăn cản đáng kể cơ hội thăng tiến và khát vọng cống hiến của nhiều người. Có ý kiến cho rằng, quy định tuổi nghỉ hưu như vậy là bất bình đẳng đối với nam giới, do phụ nữ chỉ phải làm việc ít hơn, thời gian đóng BHXH ít hơn đã được hưởng chế độ hưu trí. “Xét trên quan niệm về quyền và ưu đãi, nếu đến 55 tuổi, lao động nữ được nghỉ ngơi và được nhận lương hưu thì đó là “quyền”. Nhưng xét về nghĩa vụ, đến 55 tuổi, phụ nữ phải về hưu thì đó lại là “bắt buộc”- PGS-TS.Bùi Anh Thuỷ- Giám đốc ĐH Lao động- Xã hội (cơ sở 2) phân tích.

Chính vì vậy, một trong những nội dung của dự án sửa đổi, bổ sung Bộ luật Lao động 2012 vừa được Bộ LĐ-TB&XH trình Chính phủ có quy định tăng tuổi nghỉ hưu với NLĐ (sẽ được thực hiện từ năm 2021). Tuy nhiên, ngay khi dự thảo được công bố, một số ý kiến lo ngại, với tình hình các chỉ số sức khỏe của NLĐ Việt Nam hiện nay đang thấp hơn lao động của nhiều nước trong khu vực ASEAN, thì việc tăng tuổi nghỉ hưu sẽ kéo theo nhiều hệ lụy, gây khó khăn cho đa số NLĐ, nhất là lao động sản xuất trực tiếp.

Thế nhưng, thực tế đã chứng minh, hiện tuổi thọ bình quân của người Việt Nam đã cao hơn rất nhiều so với vài chục năm trước, cũng đồng nghĩa với sức khỏe của người Việt Nam đã được cải thiện. Bên cạnh đó, sự tăng trưởng kinh tế đã giúp Nhà nước có nguồn lực bảo đảm an sinh xã hội tốt hơn, nhất là bảo đảm y tế cho người dân. Nhiều người sau khi nghỉ hưu tiếp tục làm việc lại khỏe và năng động hơn so với người nghỉ hưu. Theo thống kê, ở Việt Nam, hơn 40% người cao tuổi vẫn tham gia lao động; khoảng 50% người từ 60-64 tuổi đang làm việc, nhiều người chỉ dừng làm việc sau tuổi 74. Như vậy, tăng tuổi làm việc trước khi nghỉ hưu với cả nam và nữ không ảnh hưởng bất lợi cho một số đông lao động ở cả 2 giới.

PGS-TS.Bùi Anh Thuỷ cho rằng, đề xuất tăng tuổi nghỉ hưu còn tùy thuộc vào nhiều yếu tố như: Công việc, ngành nghề, lĩnh vực hoạt động, điều kiện làm việc. Với những người làm công việc chân tay nặng nhọc, làm việc trong môi trường độc hại, nguy hiểm, pháp luật lao động hiện hành đã có quy định rút ngắn thời gian làm việc, nên chắc chắn Bộ luật Lao động (sửa đổi) không đặt vấn đề tăng tuổi làm việc. “Vấn đề đặt ra đối với các nhà làm luật là cần cân nhắc kỹ việc tăng tuổi làm việc trước khi nghỉ hưu có đồng thời kéo dài thời gian làm công tác quản lý, hay chỉ kéo dài thời gian đóng góp về chuyên môn, nghiệp vụ…”- TS.Bùi Anh Thủy nói.

Trên thực tế, trong số những phụ nữ trên 55 tuổi, nam giới trên 60 tuổi có rất nhiều người có trình độ chuyên môn cao, có năng lực, kinh nghiệm và có thể cống hiến tốt, hiệu quả ở các công việc cụ thể. Tuy pháp luật lao động chưa áp dụng tăng tuổi làm việc một cách rộng rãi, nhưng đã có các quy định kéo dài tuổi làm việc trước khi nghỉ hưu đối với người làm công tác nghiên cứu khoa học và giảng dạy có trình độ chuyên môn cao (TS, PGS, GS, chuyên gia cao cấp, nghiên cứu viên cao cấp, giảng viên cao cấp). Theo đó, nhà khoa học chỉ làm công tác quản lý cho đến 60 tuổi đối với nam và 55 tuổi đối với nữ; sau đó, nếu tiếp tục làm việc, họ sẽ chỉ làm chuyên môn. Riêng nữ có hàm cấp tương đương Thứ trưởng được làm công tác quản lý, lãnh đạo tới 60 tuổi như nam giới. Đặc biệt, mới đây, Nhà nước cũng đã có quy định áp dụng trong ngành Công an là người có chức danh khoa học (GS, PGS) được kéo dài tuổi quản lý trước khi nghỉ hưu.

Cần thiết phải tăng tuổi nghỉ hưu

Hiện nay, tốc độ già hóa dân số ở Việt Nam đang tăng rất nhanh. Theo thống kê, năm 2008, tỉ lệ người trên 60 tuổi ở Việt Nam là 9,5%, đến năm 2014 tăng lên 10,5%- chính thức bước vào giai đoạn “già hóa” theo định nghĩa của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP). Dự báo đến năm 2020, tỉ lệ người già sẽ đạt 12,4% dân số, năm 2030 là 15,8% và năm 2040 là 20,8%.

Già hoá dân số có ảnh hưởng rất lớn đến quỹ BHXH, do tỉ số giữa số người đóng BHXH trên số người hưởng lương hưu ngày càng giảm đi, dẫn tới nguồn thu của quỹ BHXH sẽ có xu hướng giảm và nguồn chi có xu hướng tăng lên- tức khả năng chi trả và an toàn của quỹ sẽ mất cân đối nghiêm trọng nếu không có sự điều chỉnh kịp thời về chính sách hoặc sự hỗ trợ của Nhà nước. Đây cũng là vấn đề nan giải đối với các quỹ hưu trí ở các nước phát triển, nơi có số người cao tuổi đông.

Từ kinh nghiệm của một số quốc gia cho thấy, để giảm thiểu ảnh hưởng của già hoá dân số đối với hệ thống BHXH, tránh nguy cơ vỡ quỹ BHXH, một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu là điều chỉnh tăng tuổi làm việc của NLĐ trước khi nghỉ hưu. Quan điểm này không chỉ là ý kiến đề xuất từ các cơ quan quản lý nhà nước mà còn là kiến nghị của nhiều chuyên gia trong nước cũng như quốc tế. Thực tế, tỉ lệ người đóng BHXH cho một người hưởng lương hưu ở Việt Nam ngày càng giảm. Số người hưởng BHXH một lần hằng năm tăng lên, dẫn đến việc quỹ BHXH phải chi tiền sớm, khiến mục tiêu an sinh xã hội về lâu dài có nguy cơ không đạt. Tuổi được nghỉ hưu ở nước ta hiện thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực, bình quân năm 2012 là hơn 55,61 tuổi đối với nam và 52,56 tuổi đối với nữ. Trong khi đó, có không ít người nghỉ hưu trước tuổi (chiếm tới hơn 50%).

Theo tính toán của BHXH Việt Nam, với mức đóng góp và mức hưởng chế độ như hiện nay (số dư quỹ tính đến cuối năm 2012 là gần 250.000 tỉ đồng), thì đến năm 2023, số thu sẽ bằng số chi. Điều này nếu không được cải thiện, sẽ dẫn tới khả năng đến khoảng trước năm 2040, số thu BHXH sẽ không đảm bảo khả năng chi trả cho đối tượng.

Vì thế, theo PGS-TS.Bùi Anh Thuỷ, Việt Nam cần sớm có chính sách thích hợp để ứng phó với quá trình già hóa dân số; đồng thời tận dụng hiệu quả nguồn nhân lực ở nhóm NLĐ cao tuổi. Để làm được việc này, Việt Nam cần tham khảo các mặt tích cực trong chính sách hưu trí của các nước để tính toán, tìm ra phương án phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Có thể thấy, việc tăng tuổi làm việc ở thời điểm hiện nay là cần thiết, phù hợp với khả năng, nguyện vọng của nhiều NLĐ, phù hợp với lợi ích của Nhà nước và của toàn xã hội. Đồng thời, bảo đảm tính hiệu quả, hợp lý, tính khả thi và tính đồng bộ trong hệ thống chính sách, pháp luật. “Nhà nước định ra độ tuổi thích hợp cho NLĐ nghỉ hưu, không phải và không bao giờ nhằm “cưỡng chế” NLĐ nghỉ hưu khi họ còn đủ sức khỏe, trí tuệ, kỹ năng và khao khát cống hiến, làm việc”- PGS.TS.Bùi Anh Thủy nói.

Vũ Thu

Get Adobe Flash player

THE ROAD STORY VIETNAM

Báo Bảo hiểm xã hội 10 năm phát triển

Trang thông tin điện tử Báo Bảo hiểm Xã hội: Giấy phép xuất bản số 47/GP-TTĐT cấp ngày 2/10/2014 bởi Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin Điện tử - Bộ Thông tin và Truyền thông.
Tòa soạn: 150 Phố Vọng, Thanh Xuân, Hà Nội; Tel: (04)36281193 - 36281191 - Fax: (04) 38697886.
VPÐD tại TP.HCM: 18D Cộng Hòa, Phường 4, Quận Tân Bình; Tel, Fax: (08) 35210295.
Tổng biên tập: Nguyễn Hải Hồng
Phó Tổng biên tập: Phạm Ngọc Quốc; Bùi Đình Cự
Thư ký tòa soạn: Hoàng Công.
© Copyright 2014 http://baobaohiemxahoi.vn, All rights reserved.
® Báo BHXH giữ bản quyền nội dung trên website này, ghi rõ nguồn khi phát hành lại nội dung.