Website đang trong quá trình xây dựng và thử nghiệm

Những cái Tết độc đáo

Thứ hai, 27/01/2020 | 05:24 GMT+7

Những cái Tết độc đáo

Mỗi dịp Tết đến, Xuân về, đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) trên mọi miền Tổ quốc lại đón Tết theo phong tục riêng, mang đặc trưng văn hóa tộc người. Trải qua nhiều thế hệ, những phong tục ấy vẫn được lưu giữ đến ngày nay, góp phần làm phong phú thêm nét đẹp văn hóa dân tộc. Cùng điểm qua một vài phong tục đón Tết độc đáo của đồng bào.

Tết Hoa của dân tộc Cống

Đồng bào dân tộc Cống ở xã Pa Tần (huyện Nậm Pồ) và các xã Pa Thơm (huyện Điện Biên), xã Nậm Kè (huyện Mường Nhé) của tỉnh Điện Biên đến nay vẫn duy trì khá nguyên vẹn phong tục đón Tết độc đáo có tên gọi Tết Hoa mào gà- Tết Hoa (tiếng của đồng bào Cống là Mền Loóng Phạt Ái). Tết Hoa đã được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia trong năm 2019. Tết Hoa thường tổ chức vào tháng 9 Âm lịch hàng năm- là thời điểm vụ thu hoạch đã xong. Tết Hoa là dịp để đồng bào chuẩn bị đón năm mới, cùng hướng về cội nguồn tổ tiên, tôn vinh bản sắc, nét đẹp truyền thống trong văn hóa tín ngưỡng của dân tộc mình.

Tết Hoa gồm 2 phần: Lễ và hội. Phần lễ tổ chức tại nhà thầy cúng hoặc trưởng dòng họ. Ngay từ sáng sớm, chủ lễ mỗi gia đình sẽ lên nương hái hoa về trang trí trong nhà. Theo quan niệm của người Cống, hoa mào gà chính là biểu tượng của sự may mắn, tốt đẹp; loại hoa này được coi là cầu nối thế giới âm-dương, là vật mở đường cho linh hồn tổ tiên đi từ thế giới thiêng về nơi thờ cúng. Màu hoa mào gà đỏ thắm tạo nên không khí ấm áp khắp không gian lễ hội, bản làng... Sau khi trang trí, chủ lễ tiếp tục mang lễ vật và hoa mào gà đến nhà thầy cúng. Sản vật cũng được dâng lên đầy đủ theo cặp, theo đôi. Đến giờ tốt, thầy cúng đánh hồi chiêng báo hiệu lễ cúng Tết Hoa bắt đầu và cúng gọi thần thổ địa, tổ tiên, mẹ về chứng kiến; đồng thời thay mặt dân bản báo cáo tình hình mùa màng trong năm và cầu xin năm tới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, mọi người khỏe mạnh, an lành… Sau đó, thầy cúng nâng chén rượu đầu tiên chúc mọi người sức khỏe, may mắn, làm ăn phát đạt. Sau nghi thức tế lễ tại nhà già làng, những hoạt động như: Ði phát nương, đào củ mài và vui chơi, ca hát mới được bắt đầu.

Phần hội được tổ chức với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao như: Múa hổ, múa thu hái, múa gieo hạt…; và các môn thể thao như: Bắn nỏ, đi cà kheo, đẩy gậy, kéo co, đánh cù… Trong những ngày Tết, cả bản tưng bừng trong không khí lễ hội, nắm tay nhau trong điệu xòe đoàn kết và cùng hát những làn điệu dân ca truyền trống; ném những hạt giống thóc, ngô ra khắp không gian xung quanh với mong ước bản làng bước sang một năm mới vạn vật sinh sôi nảy nở như những trận mưa hạt giống này.

Tết Nhảy của người Dao

Khi những cành đào đã chớm nụ, khắp các bản của người Dao Quần Chẹt (quần chít) ở các huyện Thanh Sơn, Tân Sơn và Yên Lập (Phú Thọ) lại rộn ràng tổ chức Tết Nhảy. Tết Nhảy hay còn gọi “Nhiang chằm Đao” là nghi lễ cúng Bàn Vương- thủy tổ của dân tộc Dao; là lễ hội tu bổ bàn thờ định kỳ, nghi lễ tạ ơn tổ tiên và các vị thần được tổ chức vào tháng 12 Âm lịch (mỗi chu kỳ Tết Nhảy từ 15 đến 20 năm) với mong ước con người sẽ vượt qua mọi gian khổ, đoàn kết chống lại các thế lực làm hại đến đời sống yên lành và cầu cho mưa thuận gió hòa, nhân khang vật thịnh.

Tết Nhảy chỉ tổ chức tại không gian “Nhà cái” (nhà có bàn thờ tổ) với sự chung tay góp sức của cả bản. Tết Nhảy thường được tổ chức vào khoảng thời gian từ ngày mồng 1 đến 25 tháng Chạp và được cúng vào buổi sáng; thời gian lễ hội diễn ra đầy đủ là khoảng 3 ngày 3 đêm. Lễ hội Tết Nhảy gồm các nghi lễ: Cúng Tết Nguyên đán; cúng chuyển tiếp (Cúng từ Tết Nguyên đán sang Tết nhảy); khai đàn. Lễ vật dâng tế gồm: Hương, hoa, đăng, quả, thủ lợn, gà, xôi, bánh dầy, rượu, nước, tiền đồng xu, cờ các loại, dao thờ… Đội cúng tế gồm 3 người (thầy cúng và 2 người phụ giúp). Khi thầy cúng đến, chủ nhà mời ngồi, rót nước mời và nhờ thầy cúng Hương hỏa tổng thần, Thượng đàn binh, Hạ đàn tượng, Bàn vương thánh đế, Chủ trạch long thần, Tổng thể gia tiên, Tam Thanh chính minh, Cao chân đại đạo, Tiên đường Tứ phủ về bàn thờ, mời Hạ đàn binh sư phụ cùng cho phép gia đình và dân làng mở lễ hội Tết Nhảy.

Phần hội là nét đặc sắc của Tết Nhảy, trình diễn nhiều loại hình diễn xướng dân gian như: Múa chuông, múa rùa, múa kiếm và đọc các bài thơ về các vị thần. Lễ và hội cùng đan xen nhau, vừa cúng, vừa múa và đọc thơ. Đầu tiên là múa bài Thượng đàn, mỗi người cầm một dụng cụ như: Chuông, thanh la, trống, chiêng, gậy thờ… để múa hát, sau đó là múa kiếm- điệu múa có ý nghĩa mở đường, dọn đường, quét đường, cưỡi phượng, cưỡi ngựa, đóng chuôi dao, mài dao, múa cờ… Còn múa chuông là điệu múa thể hiện nghi lễ tạ ơn tổ tiên và các vị thần đã bảo vệ cuộc sống cho dân làng, dòng tộc. Còn múa rùa là một trong những điệu dân vũ được thể hiện trong Tết Nhảy. Trước bàn thờ cúng Bàn Vương, thầy cúng đi trước, theo sau là tốp thanh niên ăn mặc đẹp, gọn gàng nối tiếp nhau nhảy quanh đàn cúng, diễn tả các động tác tìm, bắt, trói rùa, ba ba khiêng về để dâng Bàn Vương và các vị thánh thần, tổ tiên. Điệu múa thể hiện lòng can đảm, sự rèn luyện gian nan mới có được thành công... Tiếp đó sẽ là đọc bài chiêu binh, chiêu lúa gạo, múa khao quân tổng thần, múa tiễn các loại ôn dịch…

Tết Prơ-giê-râm của người Cơ Tu

Đồng bào Cơ Tu ở các huyện Phước Sơn, Giằng, Hiên của tỉnh Quảng Nam đón Tết Prơ-giê-râm vào những ngày đầu Xuân mới, khi công việc nương rẫy đã tạm xong, ngô thóc đã phơi khô cất kho. Đây là ngày lễ lớn nhất trong năm của người Cơ Tu, là dịp để mọi người cùng quây quần, sum họp bên nhau.

Ngay từ giữa tháng Chạp, các gia đình đã bắt đầu trang trí lại nhà cửa, lau chùi đồ vật, dọn dẹp đường làng ngõ xóm sạch sẽ. Ở nhà Gươi, người ta dựng cột đâm trâu bằng cây gạo trạm trổ, sơn vẽ đẹp mắt. Nhiều sinh hoạt văn hóa diễn ra tại nhà Gươi như kể chuyện, nhảy múa, hát dân ca. Con gái được dịp trao đổi tâm tình và rủ nhau chơi Xuân kéo dài cả tháng. Đêm giao thừa, đồng bào nấu cơm hoặc đồ xôi, thịt gà, cá, thịt chuột… đưa lên đình để già làng và đại diện gia đình cúng xin thần linh ban cho một năm mới được mùa, khỏe mạnh,… Nếu trong lễ hội khác, người Cơ Tu có nhiều kiêng kỵ thì trong dịp Tết lại không kiêng kỵ gì. Thanh niên có thể đi chơi Tết từ chiều 30 đến mồng 3 Tết mới trở về.

Người Cơ Tu chuẩn bị đón Tết bằng việc ủ rượu cần. Để có rượu cần hảo hạng, họ phải dùng loại nếp huyết có màu đỏ thẫm đồ lên, ủ với men được làm bằng bột gạo trộn với các loại thực vật phơi khô trên giàn bếp. Nếu không có nếp huyết, đồng bào thay bằng nếp đỏ. Phổ biến hơn, người ta ủ bằng sắn. Để rượu có màu bắt mắt, người dân gọt sắn để 2, 3 ngày cho thâm rồi mới nấu. Tùy theo mức độ thân sơ với chủ nhà mà khách được mời loại rượu đậm hay nhạt.

Thực phẩm của người Cơ Tu trong ngày Tết chủ yếu là món ăn do đồng bào tự tay làm như: Nếp, lúa, sắn, ngô. Món za zá là món ăn đặc trưng của người Cơ Tu. Họ dùng các loại rau, măng, lá môn, chuối xanh, thịt rừng hoặc cá, ếch nhái... trộn lại với nhau, cho vào ống nứa tươi rồi đốt lửa bên ngoài. Đây là món ăn dùng nhắm với rượu tà vạt.

Bên cạnh chuẩn bị nhiều món ăn, người Cơ Tu còn tổ chức các hoạt động văn hóa như: Lễ hội đâm trâu, đánh cồng chiêng, nhảy điệu za zá- điệu múa thiêng trong nghi lễ hiến sinh của dân tộc, thể hiện sự vui mừng, lòng biết ơn đối với thần linh.

Anh Minh

BHXH Việt Nam và Bộ Y tế phối hợp tạo lập CSDL quốc gia về BHYT và y tế

THE ROAD STORY VIETNAM

Trang thông tin điện tử Báo Bảo hiểm Xã hội: Giấy phép xuất bản số 47/GP-TTĐT cấp ngày 2/10/2014 bởi Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin Điện tử - Bộ Thông tin và Truyền thông.
Tòa soạn: 150 Phố Vọng, Thanh Xuân, Hà Nội; Tel: (024)36281193 - 36281191 - 36281192- Fax: (04) 38697886.
VPÐD tại TP.HCM: 18D Cộng Hòa, Phường 4, Quận Tân Bình; Tel, Fax: (08) 35210295.
Tổng biên tập: Nguyễn Hải Hồng
Phó Tổng biên tập: Bùi Đình Cự; Nguyễn Thị Việt
Thư ký tòa soạn: Hoàng Công.
© Copyright 2014 http://baobaohiemxahoi.vn, All rights reserved.
® Báo BHXH giữ bản quyền nội dung trên website này, ghi rõ nguồn khi phát hành lại nội dung.