Website đang trong quá trình xây dựng và thử nghiệm

Dịch giả Dương Tường: Cây phong ba không ngả vì bão táp

Thứ bảy, 12/10/2019 | 05:37 GMT+7

Dịch giả Dương Tường: Cây phong ba không ngả vì bão táp

Là một dịch giả có tiếng với không ít tác phẩm dịch được đánh giá chất lượng nhưng năm 2012, nhà thơ Dương Tường vẫn gặp “bão dư luận” với bản dịch tác phẩm Lolita khi độc giả cho rằng Lolita không đảm bảo chất lượng dịch thuật. Nhưng Dương Tường chẳng muốn tranh cãi mà chỉ khẳng định đó là bản dịch tâm huyết, không thẹn với lương tâm. Những năm trở lại đây, dù đôi mắt đã mờ dần, Nhưng với tình yêu tiếng Việt, Dương Tường vẫn cặm cụi soi kính lúp dịch Truyện Kiều sang tiếng Anh, hoàn thành sau 2 năm, ở cái tuổi 87.

Bỗng “nổi đình nổi đám” với Lolita

Dịch giả Dương Tường tên thật là Trần Dương Tường, sinh năm 1932 tại Nam Định. Ông được biết đến là một nhà thơ, một dịch giả với nhiều tác phẩm văn học dịch có giá trị như tập truyện ngắn “Cây tường vi”; “Anna Karenina”- Lev Tolstoy; “Cuốn theo chiều gió”- Margaret Mitchell; “Đồi gió hú”- Emily Bronte; “Cái trống thiếc”- Gunter Grass, “Kafka bên bờ biển”- Haruki Murakami… Dịch giả Đào Tuấn Ảnh từng nhận định rằng: “Phải là bậc thầy về ngôn ngữ tiếng Việt mới có thể đạt được sự tự do, khoái hoạt trong dịch thuật như Dương Tường. Trong dịch thuật, điều quan trọng nhất là bản dịch có thể làm toát lên được hồn cốt của tác phẩm và Dương Tường đã làm được điều ấy…”.

Dương Tường đến với nghề dịch thuật cũng từ nhu cầu của cuộc sống, nhưng càng đi lại càng yêu và càng thấy rằng mình phải trả nghĩa cho tiếng Việt. Dương Tường bảo: “Dịch thuật không phải là việc định sẵn trong đầu tôi. Trong quá trình đọc các tác phẩm văn học nước ngoài, tôi cảm thấy “phí” vì những câu chuyện hay như thế mà ít người biết đến. Nhưng có lẽ, lý do chính hơn cả là nhu cầu đời sống khi ấy, không có cách nào kiếm ăn, dịch sách là con đường duy nhất để nuôi vợ con.”

Lần ngược lại thời gian, năm 1949, Dương Tường đi bộ đội, đến năm 1955 thì giải ngũ về sinh sống và làm việc tại Hà Nội (phóng viên tổ Văn xã của Thông tấn xã Việt Nam, rồi sang làm biên dịch tại Ủy ban Điều tra tội ác chiến tranh của đế quốc Mỹ ở Việt Nam cho đến khi nghỉ hưu năm 1979). Ông rất chịu khó nghiên cứu, tích lũy kiến thức. Hai thư viện lớn ở Hà Nội là Thư viện quốc gia và Thư viện KHXH hiếm khi vắng mặt ông. Thời kì còn làm việc ở Thông tấn xã Việt Nam, sau vài năm tự học và nghiên cứu, ông đã dịch những cuốn sách đầu tiên là “Cây tường vi” và “Chim hải âu”- Chekhov. Sau này, khi kiến thức sách vở và kiến thức đời sống dày lên, ông tiếp tục dịch các tác phẩm lớn của thế giới. Chỉ riêng từ năm 1961 đến nay, ông đã dịch trên 50 tác phẩm, xuất bản 5 tập thơ (trong đó có 2 tập in chung) và cả tập tạp văn “Chỉ tại con chích chòe”. Chia sẻ “bí quyết”, Dương Tường bảo tất cả đều là do ông mày mò tự học và có trách nhiệm với công việc của mình. “Tôi luôn quan niệm, không làm cái dễ, phải làm cái gì khó hơn. Vì vừa sức mình thì không cần phải cố gắng. Khó hơn thì mình phải kiễng chân lên một chút, như thế sẽ lớn dần.”- ông cho biết.

Ấy vậy mà năm 2012, bỗng dưng Dương Tường lại “nổi đình nổi đám” với tác phẩm dịch “Lolita”. Kể về giai đoạn đó, ông không khỏi buồn: “Lolita là một cuốn tiểu thuyết rất hay, nhưng khó dịch. Năm 2012 với tôi đúng là đáng nhớ bởi Lolita, tôi vẫn nghĩ là một bản dịch bình thường, bỗng “nổi đình nổi đám” như cách tôi vẫn hay nói đùa. Độc giả cho rằng Lolita không đảm bảo về chất lượng dịch thuật, rằng tôi “đạo” chú thích của người khác. Khi dịch xong Lolita vào cuối năm 2011, tôi mệt phờ. Tác phẩm đến với công chúng, tôi rất buồn và có cảm giác mình ăn gian”. “Lolita”- với các nhà dịch thuật, chưa bao giờ là một văn bản dễ dàng. Dương Tường đã mất 2 năm trời miệt mài với tác phẩm này. Khi tác phẩm bị đem ra mổ xẻ, ông không phân bua mà chỉ bảo, ông dám chắc đó là bản dịch tâm huyết, có chất lượng, không thẹn với lương tâm mình!

Cuối sách quan trọng cuối đời

Dư luận ồn ào quanh “Lolita” quả thực là điều chẳng ai mong muốn, nhưng nó cũng không thể cản bước con đường dịch thuật của Dương Tường. Ở tuổi gần 90, khi mắt đã lòa chẳng còn nhìn rõ chữ, ông vẫn quyết tâm phải dịch “Truyện Kiều” của Nguyễn Du sang tiếng Anh, như một cách trả nghĩa cho tiếng Việt.

Đầu tháng 9 này, trong buổi giao lưu với bạn đọc về cuốn sách dịch mới nhất “Chết chịu” của Céline, Dương Tường đã chia sẻ về ấp ủ và quá trình dịch cuốn mà ông bảo đã có thể yên tâm “đi theo các bạn được rồi” (người đã khuất)- “Truyện Kiều” của Nguyễn Du. Dương Tường bảo, thời trẻ, khi sức khỏe còn sung, ông chẳng bao giờ nghĩ tới việc dịch Kiều. Vậy mà ở cái tuổi gần đất xa trời, đôi mắt đã mờ, không còn có thể cặm cụi ngồi trước màn hình máy tính mà dịch nữa, Dương Tường lại nghĩ đến Kiều. Phải “học lại Kiều để học thêm về tiếng Việt và để gìn giữ tiếng Việt”- ông tự nhủ. Mắt đã không thể đọc chữ, nhưng may mắn có cô bé học trò nhỏ mê văn chương, mỗi tuần một buổi đến đọc Kiều cùng ông. Ông giảng Kiều cho cháu nghe. Cứ thế, một ý nghĩ bỗng chợt hiện lên trong đầu “Hay mình dịch Kiều sang tiếng Anh”. “Động vào ngọn núi ấy thì gay lắm. Nhưng tôi thích quá. Tôi khấn cụ Nguyễn Du, xin cụ cho tôi dịch Kiều. Vậy là 2 năm trời tôi mò từng phím một để học Kiều và dịch”- ông chia sẻ.

Mắt mờ nên Dương Tường phải soi kính lúp để đọc. Màn hình máy tính của ông chỉ chứa được 5 dòng, chữ căng to hết cỡ để ông có thể nhìn được. Mọi thứ thật khó khăn nhưng với Dương Tường, mỗi ngày dịch và vượt qua chính mình lại là một ngày thật ý nghĩa. Thời gian không còn nhiều, tôi như tham gia vào cuộc chạy đua mà đối thủ chính là tôi.  Tôi có những niềm vui nhỏ nhặt khi dịch Kiều. Một chiều, tôi đến nhà và nói với con gái: “Hôm nay là một ngày vô cùng ý nghĩa với bố! Bố vừa dịch xong câu thứ 1000 của truyện Kiều. Mai phải khao bố đi nhé!”. Niềm vui của tôi đơn giản là như thế đó!”- ông chia sẻ.

Dịch xong Kiều, Dương Tường thấy như nhẹ cõi lòng. Vậy là ông đã trả hết nợ cho đời, cho tiếng Việt mà ông yêu quý bằng cách đưa một trong những tác phẩm đẹp nhất của văn học Việt ra thế giới. Ông cũng mong muốn cuốn sách sớm được xuất bản để các bạn trẻ thêm hiểu và yêu quý, trân trọng tiếng Việt hơn.

“Truyện Kiều” vốn được dịch ra tiếng nước ngoài từ rất sớm, bản đầu tiên là tiếng Pháp vào năm 1884. Từ đó đến nay không ít người dịch Kiều ra tiếng nước ngoài. Nhưng chắc chắn rằng, bản dịch của nhà thơ, dịch giả Dương Tường vẫn được trông đợi bởi đây là tác phẩm tâm huyết cuối đời của một con người đã cả đời cống hiến cho văn thơ, cho dịch thuật mà như ông chia sẻ: “Tôi đã sống như một người tử tế. Tôi đã không ăn gian của Trời một ngày nào trong cái cuộc sống mà Trời đã cho tôi”.

Thanh Xuân

Thí điểm sắp xếp tổ chức bộ máy của Ngành BHXH được thực hiện đúng định hướng

THE ROAD STORY VIETNAM

Trang thông tin điện tử Báo Bảo hiểm Xã hội: Giấy phép xuất bản số 47/GP-TTĐT cấp ngày 2/10/2014 bởi Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin Điện tử - Bộ Thông tin và Truyền thông.
Tòa soạn: 150 Phố Vọng, Thanh Xuân, Hà Nội; Tel: (024)36281193 - 36281191 - 36281192- Fax: (04) 38697886.
VPÐD tại TP.HCM: 18D Cộng Hòa, Phường 4, Quận Tân Bình; Tel, Fax: (08) 35210295.
Tổng biên tập: Nguyễn Hải Hồng
Phó Tổng biên tập: Bùi Đình Cự; Nguyễn Thị Việt
Thư ký tòa soạn: Hoàng Công.
© Copyright 2014 http://baobaohiemxahoi.vn, All rights reserved.
® Báo BHXH giữ bản quyền nội dung trên website này, ghi rõ nguồn khi phát hành lại nội dung.